درباره صنعت نوین معرق چرم
نام کامل علمی صنعت:
- صنعت نوین معرق چرم یا
- تلفیق معرق و سوخت چرم.
این صنعت/هنر، شیوه‌ای جوان، معاصر و نوین و تخصصی (با ویژگیهای منحصر و مفردات اجرایی کاملا تخصصی تدوین شده انحصاری) در زمینه هنرهای چرم پایه و صنایع‌دستی ایران است، که به طور واضح جدای از شیوه های سوخت چرم کهن و معاصر، چرم موزایکی و سراجی سنتی یا چرم دوزی و... دیگر شیوه های مشابه شناخته شده، تعریف شده و کاملا مستقل است که به صورت علمی بر پایه استفاده از چرم طبیعی بسیار محکم و مانای (کفی، زیره) و ترکیب آن با طراحی، برجسته‌سازی، بافت و رنگ‌آمیزی و... شکل گرفته است.
در این شیوه، قطعات خام و بدون رنگ مختلف با جنس چرم طبیعی حیوانی، با دقت انتخاب، طراحی و برش داده می‌شوند و در روندی خاص از طریق شیوه های رایج در تکنیک معرق، و همچنین با شیوه ها و روشهای منحصر به خود رشته، در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند تا یک نقش یا طرح کامل به وجود بیاید.
معرق چرم این دو هدف را دنبال می کنند تا:
الف) به اثر ارزش هنری و نمای زیبا ببخشد
ب) باعث ماندگاری و استحکام اثر شود.
این شیوه کار به کنار هم قرار دادن و جسباندن تکه‌های چرم محدود نمی‌شود؛ بخش مهمی از این هنر، در تمرکز خلاقیت هنرمند برای ایجاد برجستگی، فرم، عمق، بافت و جلوه‌های رنگی و بکارگیری علوم مبانی هنرهای تجسمی در سطح اثر و خلق آن است.
این صنعت در میانه دهه هشتاد بصورت میدانی و منسجم شکل گرفت و در طول سال‌های بعد، با تجربه و آزمون و خطا، روشهای اجرایی و تکنیک‌های مختلف آن توسعه پیدا کرد.
به‌تدریج بسیاری از مراحل کار، از طراحی اولیه و آماده‌سازی چرم گرفته تا برش، نصب قطعات، اجرای بافت تریشه، برجسته‌سازی، قوام‌آوری، استفاده از رزین زیرکار، رنگ‌آمیزی و روسازی، به صورت یک روند مشخص و قابل آموزش درآمد.
یکی از تفاوت‌های مهم صنعت نوین معرق چرم با بسیاری از روشهای رایج کار روی چرم، نوع نگاه به خودِ چرم است. در این شیوه معمولاً از چرم طبیعی خام استفاده می‌شود و رنگ و جلوه نهایی اثر در مراحل بعدی شکل می‌گیرد. به همین دلیل، هنرمند می‌تواند در پایان کار روی ایجاد سایه‌روشن، عمق، هماهنگی رنگ‌ها و جلوه نهایی اثر کنترل بیشتری داشته باشد.
در صنعت نوین معرق چرم، طراحی نیز جایگاه بسیار مهمی دارد. یک اثر موفق تنها نتیجه برش چند قطعه چرم نیست؛ بلکه باید از ابتدا درباره ترکیب‌بندی، فرم نقوش، اندازه و تناسب اجزا، نقاط برجسته و فرورفته، مسیر بافت‌ها و در نهایت رنگ و پرداخت اثر تصمیم‌گیری شود.
به همین دلیل، این صنعت را می‌توان ترکیبی از چند مهارت دانست؛ از طراحی و شناخت مبانی هنرهای تجسمی گرفته تا شناخت چرم، برش و ساخت، برجسته‌سازی، بافت، رنگ‌آمیزی و پرداخت نهایی.
یکی دیگر از ویژگیهای مهم این شیوه، قابلیت استفاده از نقوش و طرح‌های ایرانی است. بسیاری از نقش‌های سنتی و ایرانی را می‌توان با توجه به ویژگیهای چرم و ساختار این تکنیک، بازطراحی و اجرا کرد. به همین دلیل، صنعت نوین معرق چرم می‌تواند ارتباطی میان هنرهای سنتی ایران و روشهای جدید طراحی و اجرا ایجاد کند.
در این صنعت، ابزار و مواد نیز اهمیت زیادی دارند. نوع چرم، ضخامت آن، چسب، زیرکار، ابزار برش، ابزار فرم‌دهی و برجسته‌سازی، تجهیزات پرس، مواد قوام‌دهنده، رنگ‌ها و مواد مربوط به پرداخت نهایی، هر کدام در کیفیت اثر تأثیر مستقیم دارند. شناخت درست این ابزار و مواد و استفاده صحیح از آنها، بخش مهمی از مهارت یک هنرمند معرق‌کار چرم است.
هدف از شکل‌گیری و توسعه این صنعت، تنها تولید چند اثر تزئینی با چرم نبوده است؛ بلکه تلاش بر این بوده که مجموعه‌ای از تجربه‌ها و روشهای اجرایی به یک دانش منظم، قابل آموزش و قابل انتقال تبدیل شود.
به همین دلیل، آموزش و مستندسازی جایگاه ویژه‌ای در صنعت نوین معرق چرم دارد. ثبت روشهای اجرایی، معرفی ابزار و مواد، تعریف اصطلاحات تخصصی، آموزش مراحل کار و تدوین استانداردهای آموزشی، کمک می‌کند این دانش از حالت تجربه شخصی خارج شده و به شکلی روشن و قابل استفاده در اختیار هنرجویان و علاقه‌مندان قرار گیرد.
این وبگاه نیز با همین هدف شکل گرفته است؛ یعنی معرفی، ثبت و توسعه دانش صنعت نوین معرق چرم و ایجاد یک مرجع علمی و کاربردی،برای کسانی که می‌خواهند با این شیوه بیشتر آشنا شوند، آن را یاد بگیرند یا درباره تاریخچه و روشهای اجرایی آن مطالعه کنند.
در بخش‌های مختلف این وبگاه، به‌تدریج مطالبی درباره تاریخچه صنعت، مبانی طراحی، انواع چرم، ابزار و مواد، روشهای اجرایی، تکنیک‌های برجسته‌سازی و بافت، رنگ‌آمیزی و پرداخت، طراحی نقوش ایرانی، آموزش و استانداردهای این رشته منتشر خواهد شد.
صنعت نوین معرق چرم، حاصل پیوند تجربه، طراحی، شناخت چرم و نوآوری در شیوه‌های اجراست؛ مسیری که همچنان ادامه دارد و با توسعه تکنیک‌ها و ثبت دانش آن، می‌تواند جایگاه مستقل و شایسته‌ای در هنر و صنایع‌دستی معاصر ایران پیدا کند و حالا به تحکیم آن پرداخت.
تجلی هنر پُست مدرن ایرانی، در معرق چرم
ترکیب و تلفیق منطقی هنر و فرهنگ قدیم ، با مذاق و هنر روز، را جریان پست مدرن تعریف می‌کنند و صنعت نوین معرق چرم ، بخوبی رسالت پست مدرنیته هنری ایران را، بدوش میکشد و نماینده اصیل این جریان در هنر ایران زمین است.
امید اینکه، این تلاش مورد قبول اهل نظر و علاقمندان واقع افتد.
باتقدیم احترام، مؤلف الفبای پایه و معمار شیوه های اجرا در صنعت نوین معرق چرم:
افشين خلیلی
لینک های تکمیلی